Ni rahisi kumtazama kunguru akiwa amesimama juu ya kichuguu, akiruhusu siafu watambae kwenye mabawa na mwili wake, na kudhani kwamba anafanya kitu cha ajabu bila sababu. Lakini tabia hiyo ina jina la kisayansi, anting.
Anting ni tabia ambapo ndege humchukua siafu kwa mdomo na kumweka kwenye manyoya yake, au kujilaza na kujiviringisha juu ya kundi la siafu ili wadudu hao watambae kwenye mwili wake. Baadhi ya ndege huacha mabawa yakiwa yamekunjuliwa huku wakisubiri siafu watambae kwenye manyoya yao.
Kinachofanya tabia hii iwe ya kuvutia zaidi ni kemikali zinazohusishwa na siafu hao.
Siafu wanapovurugwa, hutoa kemikali maalum
Aina fulani za siafu, hasa wale wa kundi la Formicinae, hutumia kemikali kujilinda dhidi ya maadui. Miongoni mwa kemikali hizo ni asidi ya fomu (formic acid).
Kunguru anapomshika siafu kwa mdomo na kumuweka kwenye manyoya, au anapojiviringisha kwenye kundi lao, siafu hao huvurugwa na kutoa kemikali zao za kujihami.
Moja ya nadharia maarufu imekuwa kwamba kemikali kutoka kwa siafu zinaweza kusaidia kupunguza baadhi ya viumbe wanaoishi kwenye manyoya, kama vile kupe wadogo, chawa wa manyoya au vijidudu vingine. Kwa sababu manyoya ni muhimu sana kwa ndege, chochote kinachoweza kuathiri afya yake kinaweza kuwa na madhara kwa ndege mwenyewe.
Si lazima iwe dawa ya kuua vimelea
Ingawa formic acid yenyewe inaweza kuzuia ukuaji wa baadhi ya bakteria na fangasi katika mazingira ya maabara, utafiti mmoja uliojaribu kemikali halisi kutoka kwa siafu haukupata ushahidi wa kutosha kwamba kemikali hizo, katika viwango vinavyopatikana kwenye siafu, huua vijidudu vinavyoharibu manyoya.
Hii ina maana kwamba si sahihi kusema kwa uhakika kwamba kunguru hufanya anting ili kuua vimelea pekee.
Nadharia hiyo bado inachunguzwa, lakini wanasayansi wamependekeza pia maelezo mengine.
Inawezekana anting ikasaidia katika utunzaji wa manyoya, kuondoa mafuta yaliyopitwa na wakati, au hata kuleta msisimko fulani kwenye ngozi. Pia kuna ushahidi kwamba kwa baadhi ya ndege, anting inaweza kuwa na uhusiano na maandalizi ya chakula, badala ya usafi wa mwili pekee.
Hii ni sehemu ambayo watu wengi huenda wasitarajie.
Siafu fulani wana kemikali kali za kujilinda. Kwa ndege anayewala, kemikali hizo zinaweza kuwa tatizo. Kwa hiyo, kwa baadhi ya ndege, anting inaweza kuwa njia ya kumfanya siafu atoe sehemu ya kemikali zake za kujihami kabla ya kuliwa.
Utafiti uliofanywa kwa ndege aina ya Blue Jay ulionyesha kwamba ndege hao waliweza kufanya anting hata walipokutana na siafu kwa mara ya kwanza. Katika majaribio hayo, siafu waliokuwa na tezi zinazohusishwa na kemikali za kujilinda walikuwa na uwezekano mkubwa wa kufanyiwa anting kabla ya kuliwa.
Kwa mtazamo huu, ndege hafanyi hivyo kwa sababu anataka tu “kuoga kwa siafu”. Anaweza kuwa anamtayarisha siafu kwa ajili ya kuliwa.
Manyoya si mapambo tu
Ili kuelewa kwa nini ndege hutumia muda mwingi kuyatunza manyoya yao, ni muhimu kuelewa kazi ya manyoya yenyewe.
Manyoya humsaidia ndege kuruka, kuhifadhi joto la mwili, kulinda ngozi na, kwa baadhi ya spishi, kuwasiliana au kujificha dhidi ya maadui.
Manyoya yaliyoharibika yanaweza kuathiri uwezo wa ndege kuruka na kudhibiti joto la mwili. Ndiyo maana ndege hutumia muda mwingi kujipangusa na kupanga manyoya kwa mdomo, tabia inayoitwa preening.
Anting inaweza kuwa sehemu nyingine ya mfumo huo mpana wa kutunza mwili.
Lakini si ndege wote hufanya anting, na hata wale wanaofanya hivyo hawatumii njia moja kila wakati.
Wakati mwingine si siafu pekee
Baadhi ya ndege wameonekana kutumia vitu vingine kwa namna inayofanana na anting.
Ripoti za ndege mbalimbali zimehusisha matumizi ya matunda, mimea na vitu vingine vyenye kemikali kali kwenye manyoya yao. Hii imeongeza swali jingine muhimu: Je, ndege wanatafuta siafu kwa sababu ya siafu wenyewe, au kwa sababu ya kemikali wanazotoa?
Ikiwa lengo ni kemikali, basi siafu ni kama “chupa ndogo ya dawa” inayotembea.
Ikiwa lengo ni chakula, basi anting ni kama hatua ya maandalizi kabla ya mlo.
Na ikiwa lengo ni utunzaji wa mwili, basi huenda ni sehemu ya utaratibu wa asili wa kuweka manyoya katika hali nzuri.
Inawezekana pia kwamba majibu yote haya yanaweza kuwa sahihi kwa nyakati tofauti.
Kunguru anafanya uamuzi wa kimkakati
Kunguru ni miongoni mwa ndege wanaojulikana kwa uwezo wao wa kujifunza, kukumbuka na kutatua matatizo. Hata hivyo, hatupaswi kuchanganya uwezo huo na kudhani kwamba kila tabia yao tayari imeeleweka kikamilifu.
Anting inaonyesha kwamba tabia ya wanyama inaweza kuwa tata kuliko inavyoonekana.
Kunguru anaweza kukutana na kichuguu, kuingiliana na siafu, kupata athari fulani kutoka kwa kemikali zao na kurudia tabia hiyo. Kwa muda mrefu, tabia kama hiyo inaweza kuwa sehemu ya mkakati wa maisha ulioundwa na mwingiliano kati ya ndege, wadudu na mazingira.
Jambo muhimu ni kwamba sayansi bado haijatoa jibu moja la mwisho kuhusu kwa nini kila ndege hufanya anting.
Na hilo ndilo linaloifanya tabia hii kuwa ya kuvutia.
Kinachoonekana kama kunguru anayejiviringisha tu kwenye siafu kinaweza kuwa mchanganyiko wa utunzaji wa manyoya, mwingiliano wa kemikali, udhibiti wa viumbe wanaoishi kwenye mwili na hata maandalizi ya chakula.
Kwa kifupi, kunguru hatumii siafu kwa bahati mbaya. Anapojiviringisha au kuweka siafu kwenye manyoya yake, anafanya jambo ambalo wanasayansi wamekuwa wakilitafiti kwa miongo kadhaa.
